بازگشت به حکمرانی آب (۴ عکس)

    

بازگشت به حکمرانی آب

انرژی – علی فراستی کارشناس مسایل آب و استاد مدعو دانشگاه ایالت کالیفرنیا نقل میکند:«از صد درصد آبی که در ایران داریم،۹۲ درصد آن به مصرف کشاورزی می رسد.۶ درصد مصرف شهرها و روستاهاست.»

عکس شماره ۱ ⇩
عکس بازگشت به حکمرانی آب

متین دخت والی نژاد: رویارویی با پدیده خشکسالی دغدغه بسیاری از متخصصان و نهادهای دولتی و مدنی است.این بحث نه در ایران بلکه در تمام جهان،موجب دغدغه دولتمردان شده است.متخصصان و فعالان مدنی به خطرات خشکسالی به دولتمردان اخطار می دهند.صدها سمینار و همایش و جلسه های جهانی برای رویارویی با پدیده خشسکالی در سال های اخیر برپا شده و هر کشور به سهم خود به دنبال ارایه روش های اجرایی برای این پدیده آب و هوایی می باشند.

در ایران هم خشکسالی و حفظ منابع موجود آب دغدغه متخصصان و دولت بوده است.در همین زمینه هم نقشهای بسیاری به بحث گذاشته شد که از جمله آنها می توان به طرح اتصال بحر خزر به خلیج همیشگی فارس اشاره داشت.سابقه این طرح البته به دهه ۴۰ بر میگردد.دیزاینر ها و طراحان این طرح توصیه کرده بودند که بین بحر خزر و خلیج همیشگی فارس دریاچه هایی به وجود آید تا این دو دریا به هم متصل شود. در این طرح سه نقطه پست شامل چاله جازموریان، دشت لوت و دیگری هم دشت کویر انتخاب شده بود.

ساخت این کانال در زمان دولت هاشمی رفسنجانی و اصلاحات چک شد،همزمان مرکز تحقیقهای مجلس هم ساخت این کانال را چک کرد و نتیجه این بررسی در ۱۰ جلد کتاب به دولت محول شد، اما در نهایت این طرح اجرا نشد.از این دست طرح ها بسیار است. واپسین آن هم برنامه هایی است که به دولت یازدهم برای نجات دریاچه ارومیه ارایه شد.در این ارتباط با علی فراستی استاد مدعو دانشگاه ایالتی ایالت کالیفرنیا در کافه خبر گفت وگو کردیم.وی در این گفت وگو درباره خشکسالی،عوامل ایجاد آن و حفظ منابع آب دیدگاههای خود را مطرح کرد:

*****

طرح ایران رود باوجودی که ۴ دهه از طرح آن می گذرد،هنوز هم مخالفان سرسخت دارد و هم موافقان پروپاقرص.دو دهه گذشته یعنی در زمان رئیس جمهور هاشمی رفسنجانی این طرح به صورت جدی به بحث گذاشته شد با این حال بنا به دلایلی که معلوم نشد،این طرح مورد اجرا قرار نگرفت.در سال های اخیر که بحران خشکسالی به اوج خود رسیده،موافقان این طرح تمایل دارند دولت یکبار دیگر این طرح را مورد بررسی بگذارد.شما به عنوان یکی از موافقان این برنامه پیوسته از ایرانرود پاسداری کردید.امکان می دارد بفرمایید آیا واقعا این طرح الان قابل اجراست یا خیر؟

متاسفانه برداشت عمومی از این طرح،غلط بود. رودخانه ای به عرض ۱۵۰ کیلو متر از جنوب به شمال در نقشه ای طرح شد و گروهی هم یک نقشه غلط از این طرح را در اینترنت به اشتراک گذاردند، در صورتیکه آنچه در قالب طرح ایرانرود در دسترس همه قرار دارد، تخیلی است و طرح واقعی نیست.وقتی صحبت از ایرانرود می شود،متاسفانه همه فکر می کنند،منظور آن طرح است. چون اثر عکس و تصویر قوی تر از کلام است.هربار که در این ارتباط حرف زده ام،آن نقشه غلط را به طرح من الصاق کردند. هر کس هم این طرح را دیده،گفته است این فرد حتماً حالش سرجایش نیست.موضوعی که من داشتم درباره خشکسالی و بحران آب در کشوراست.نخستین سئوال این است که بحران چه است؟ و ریشه آن کجا است؟ چقدرریشه این طرح انسانی یا اقلیمی است؟چه راه چاره هایی برای رویارویی با این پدیده ارایه شده و چه راه چاره ای قادر هست مد نظر قرار بگیرد؟ سبکی که من ارایه کردم، انتقال آب و اتصال دو دریا بحث مهم نیست.

به عقیده شما ریشه پدیده خشکسالی در ایران،انسانی است یا اقلیمی؟

۱۸ سال پیش وزارت نیرو به خوبی پدیده خشکسالی و گسترش آن را شناسایی کرد و اخطار داده بود که وارد زمان خشکسالی می شویم.ذکر میشود این زمان ۳۰ ساله است اما در اینکه آیا واقعا پس از ۳۰ سال از این بحران بیرون میرویم یا خیر،هم معلوم نیست.

یعنی در اینکه امکان می دارد پس از ۳۰ سال خشکسالی نابود بشود،هم تردید وجود دارد؟

نظرات فراوانی در این ارتباط وجود دارد؛بعضی ذکر میکنند،پس از ۳۰ سال مجدداً وارد دوره ترسالی می شویم.ذکر میشود این دوره به طور میانگین ۳۰ تا ۴۰ سال طول می کشد.هم اکنون نزدیک به ۲۰ سال است که از دوره خشکسالی گذشته است. اینکه این دوره انتهاای خواهد داشت یا پایان ندارد،کسی آگاهی ندارد.به عقیده من هرکسی هم در این باره بیان نظر کند،غیرعلمی است.آنچه ثابت شده این است که ما هم اکنون با خشکسالی و کم آبی روبرو می باشیم.این خشکسالی هم دو ریشه داشته است؛اول تحول اقلیم است و دیگری به خاطر مدیریت غلط آب است.چندین سال پیش سازمان هوایی ناسا مطالعاتی درباره تغییرات آب و هوایی در کل جهان به انجام رساند.

عکس شماره ۲ ⇩
عکس بازگشت به حکمرانی آب

بر این اساس ۱۴۰ سال آمار آب و هوای کل جهان چک شد و به این نتیجه رسیدند که قسمتی از هوای کره زمین خشک تر و بعضی قسمتها گرفتار پر آبی شده است. یعنی آب از کره زمین خارج نشده و فقط انتقال منابع آب پیش آمده است. آن قسمتی که خشک بوده خشک تر شده و بخش باران زا بوده ،باران زا تر شده است.الان در شبه قاره کشور هند و شرق قاره آسیا حدود ۱۰ سال است که سیلاب های انبوه،ازدیاد باران های موسمی و سونامی های انبوه پیش آمده وکشورها قادر به جمع آوری این مقدار آب یا حتی انتقال آن نمی باشند.در صورتیکه غرب قاره آسیا در خشکسالی است.

مشابه این شرایط در کشور آمریکا هم نگاه شده است.هم اکنون غرب آمریکا گرفتار خشکسالی شدیدی است.شرق آمریکا اما، دائم شاهد سیلاب و بارندگی های انبوه است.یعنی می خواهم نقل بکنم این مشکل همه جا وجود دارد. بر پایه محاسبات ناسا از ۱۳۰ سال پیش تا به حال درجه حرارت کره زمین یک درجه سانتیگراد ازدیاد یافته است.پیشگویی می شود تا پایان قرن ۲۱ یک درجه دیگر هم بر حرارت کره زمین اضافه شود.بعضی متخصصان باور می دارند به ازای هر یک درجه حرارت، گرمایی که در منطقه افزوده میشود بویژه نواحی خشک بین ۱۰ تا ۱۵ درصد بارندگی را در آن نواحی کاهش میدهد.ابرهای باران زا در آن منطقه نمی بارند.بنابراین آب های سطحی و زیرزمینی کاهش مییابد.

در مناطقی که گرما وجود دارد،مانند ایران که احتمال گرمای آن ۲ درجه در صد سال اخیر ازدیاد یافته،ما بین ۲۰ تا ۲۵ درصد بدون عامل انسانی ازدیاد دما داشته ایم.به همین مقدار منابع آبی نابود شده است.یعنی نزولات آسمانی کاهش داده شده،بنابراین ذخایر زیر زمینی کاهش یافته است.از سویی در صد سال گذشته جمعیت ایران ۸ برابر ازدیاد یافته است. در زمان نبرد جهانی دوم جمعیت ایران بین ۹ تا ۱۰ میلیون نفر بود و امروز پس از صد سال به حدود ۸۰ میلیون نفر رسیده است.بر پایه آمار، ۲۵ درصد این جمعیت ساکن روستاها می باشند و ۷۵ درصد از جمعیت ساکن شهرها می باشند.ازدیاد جمعیت شهرنشین موجب شده تا درحالی که منابع آبی کاهش داده شده،مصرف آب ازدیاد یابد.

پس شما باور می دارید که عامل انسانی بر ازدیاد خشکشالی چندین سال اخیر ایران تاثیرزیادی نداشته است؟

پس از انقلاب سبکی بنام طوبی به بحث گذاشته شد که هر کس زمینی را آباد کند،زمین به او تعلق می گیرد.این طرح موجب شد تا زمین هایی که گاهی هیچگاه توانایی کشاورزی نداشتند،در آن درخت کاشته شود.آب این باغ ها را هم از طریق حفر چاه تامین کردند.تپه هایی که قابل آبرسانی عدم، با برق آبرسانی کردند.نتیجه این شد که میوه های نامرغوب ساخته شد.مثلا پسته را درجاهای ساختند که تولید آن با کیفیت عدم.برنج را به اصفهان بردند که خود گرفتار فقدان آب بود.

به خاطر اسراف و بی برنامه گی منابع آبی کم شد.این بحث راقبلا به مجلس هم مخابره کردم و امیدوارم مجلس جلوی این طرح را بگیرد و آن را متوقف کند.کاش ارزیابی شود که زمین هایی که به این ترتیب واگذار شدند،الان درچه شروطی می باشند.قسمتی از آنها اصلا بایرشده اند. از صد درصد آبی که در ایران داریم،۹۲ درصد آن به مصرف کشاورزی می رسد.۶ درصد مصرف شهرها و روستاهاست.یعنی ۸۰ میلیون جمعیت تنها ۶ درصد مصرف آب دارند.

یک تا ۱.۵ درصدمنابع آبی در کشور به مصرف صنایع و معادن می رسد.بازرگانی که از طریق رسانه ها به مردمان در شهرها می رسد، نقل میکند که در مصرف آب صرفه جویی کنید.این خیلی خوب است.مثلا اگه در تنها ۱۰ درصد آب صرفه جویی شود ۶ دهم درصد از کل آب مصرفی کشور صرفه جویی می شود.از سویی بنا بر رشد ساختمان نشینی دیگر آن حوض ها و استخرهای قدیم وجود ندارد. آن حجم از مصرف گذشته دیگر وجود ندارد.مصرف آب در نواحی شهرنشین پایین است و کمتر از سرانه ای است که فکر می شود. مشکل ما مصرف کشاورزی است.از سویی با ازدیاد سد سازی، پدیده خشکسالی تشدید شد.

البته سد سازی برای اینکه جلوی بارندگی موسمی را بگیرد،خوب بود، اما در حال حاضر۴۰ درصد از ۵۷۰ سدی که در کشور ساخته شده خالی است.عکس هایی که از سدهای ساخته شده گرفته شده،نمایان میکند که نیمی از سدها آب دارد.این رقم هم فی الواقع ظرفیت مجازی است.بسیاری از سدها از رسوب پر شده است.اما چون در محاسبه نخستین بلندی دیواره را انتخاب میکنند،ظرفیت مهم را انتخاب نمیکنند.

هر سدی به طور ارگانیک کم کم رسوب می گیرد.مثلا سدی مانند سد شهر کرج، ۲۰ درصد آن را رسوبات گرفته است.اگرچه سدها از یک طرف جلوی هدر رفتن آبها را گرفته ،اما از طرف دیگرمثلا از وارد شدن آب به دریاچه ارومیه پیش گیری کرده است.زیاد ترین سدسازی در استانهای استان آذربایجان غربی و شرقی پیش آمده است.یعنی همان دو جایی که موجب شد دریاچه ارومیه خشکانده شد.

البته قسمتی از علل ازدیاد سد سازی مدد به حفظ منابع آب بوده تا از هدر رفت آن پیش گیری شود.

هدف مهم تاکید بر خودکفایی بود.این اندیشه به لجاظ ناسیونالیستی بسیار زیباست، اما باید حقیقتهای اقلیمی و شرایط کشور انتخاب نشد.دودلی ای نیست که ما مشکل تحول اقلیم داریم یا می دانستیم که کشور خشک است. وفات کرده اجداد ما با قنات بعضی از نواحی را آباد کرده بودند.اما به چه دلیل بعضی میاندیشیدند، استانی مانند کرمان یا یزد را می توان آباد و سرسبز کرد؟ وقتی آب و اقلیم آن همراهی نمی کند.چه اصراری برخودکفایی است.مشکل دیگر تولید کشاورزی است.در نواحی خشک می توان گونه های آب بر را به نواحی آب بر برد.این بحث نیاز به مدیریت دارد که متاسفانه چنین مدیریتی در کشور وجود ندارد.از طرف دیگر مشکل بنیادی آب در مدیریت از وقتی آغاز شد که از منابع آبی ازحالت غیرمتمرکز خارج شد.

عکس شماره ۳ ⇩
عکس بازگشت به حکمرانی آب

تا پیش از پهلوی اول مدیریت آب در همه کشور بوسیله کدخدا و میرآب و متولیان آب توزیع می شد.آنها بر پایه وجود می داری آب قنات ها کشاورزی می کردند.یعنی دستور مرکزی برای آب عدم.هرکسی در هر منطقه بر پایه احتیاج های خود برنامه ریزی می کرد.از پهلوی دوم وقتی مدیریت آب متمرکز شد،علاوه براینکه بروکراسی آب در ایران اضافه شد،معتمدین مکانی که ذی بهره و ناظر بر آب بودند از چرخه نظارت و حکمرانی آب بیرون رفتند .این بحث را اصطلاحا « حکمرانی آب » می نامند.سال گذشته در مکالمه ای به بحث گذاشتم که حکمرانی آب را باید به نواحی بازگرداند، تا اشخاص هر منطقه مجدداً درباره آب و نحوه تقسیم و توزیع آب بر آن بشوند.

نرخ آب را نمی شود از تهران بزرگ برای بندرعباس تعیین کرد، بلکه نرخ آب را باید بر پایه وجود می داری و ظرفیت منطقه تعیین کرد. در آمریکا شوراهای آب وجود دارد.شورای آب حوزه ای و ناحیه ای است که اعضای آن متشکل از ۵ نفر است .این افزاد هم گلچین مردمان می باشند.به همان اندازه که وارد شدن به شورای شهر اهمیت دارد،وارد شدن به این شورا هم خطیر است.یعنی اشخاص باید کارزار انتخاباتی داشته باشند. در مباحثه حضور به عمل آورند و برنامه بدهند.ادارات آب در آمیکا مستقل است. یعنی اداره آب و انرژی وجود ندارد.وزارت انر‍ژی هم فقط برای توزیع آب سیاستگذاری می کند و فی الواقع کاری به اینکه آب لوس آنجلس یا شهر لاس وگاس چطور توزیع شود،ندارد.

توصیه و راهکار شما برای رویارویی با خشکسالی چه است؟

البته معضلات ما چندین وجهی است ولی مشکل مهم خشکسالی در ایران کشاروزی است. باید این تاکید که حتماً باید خودکفا شویم،برداشته شود.واقعیت این است که زمین و خاک ایران توانایی کشاورزی ندارد، اگه می خواهیم در کشاورزی تولید داشته باشیم، حتماً باید در مکان هایی کشاورزی کنیم که شرایط آن وجود دارد.ترفند کشاروزی نوین و گلخانه ای باید در پیش گرفته شود اما متاسفانه به خاطر جمعیت روستا نشینی که اموزش نگاه نکرده اند، آب هدر می رود.

عکس شماره ۴ ⇩
عکس بازگشت به حکمرانی آب

۳۵۳۵

***********************************

گردآوری از: شهزاد خ.

اقتصادی در بخش سايت سرزه

بیت انتخابی از دیوان حافظ :

مست بگذشتی و از حافظت انديشه نبود
««« »»»
آه اگر دامن حسن تو بگيرد آهم

بازگشت به حکمرانی آب (۴ عکس)

TT / 456 — TP / 22%

با دیگران به اشتراک بگذارید

نظر دهید

لطفا جواب سئوال زیر را بدهید *