سرانجام بخیری، نتیجۀ لحظاتی تفکر!!

فروش آنلاین هدست واقعیت مجازی - 48 هزار تومان
فروش هدست واقعیت مجازی

عاقبت بخیری، نتیجۀ لحظاتی تفکر!!

نمونه بارز و انکارناپذیر تعقل و تفکر ‌را می‌توان در نهضت عاشورا دریافت، آن‌جا که حر بن یزید ریاحی با یک لحظه تفکر و اندیشه، حق را دریافت و سعادت ابدی را به دست آورد، اما در همان صحنه افرادی بودند که سال‌ها نماز و روزه مستحبی و شب ‌زنده داری را در کارنامه خویش داشتند، اما چون از سر اندیشه عدم، هیچ سودی برایشان نداشت.

آمنه اسفندیاری-
تصویر و عکس عاقبت بخیری، نتیجۀ لحظاتی تفکر!!

«تفکّر» که در کلمه به معنای فکر کردن است، با تأمّل و تدّبر، هم معناست. اهمیت بحث «تفکّر» از دو جهت است: اول این که تفکّر، خود، عبادتی بزرگ، بلکه از خوب ترین عبادتهاست، تا آنجا که حضرت صادق ـ علیه السلام ـ فرمود: «تفکر ساعة خیر من عبادة سنة انما یتذکر اولوالألباب» (بحارالانوار، ج ۶۸، صفحه ۳۲۷) ساعتی اندیشه از سالی عبادت بهتر است. همانا تنها خردمندان درک می کنند. دوّم آنکه عبادت قرار می داری و ارزشمند، با تأمّل و فکر کردن توأم است و خوشگل ترین پرستش را انسانهای اندیشمند و خردمند به انجام میرسانند.

منابع تفکّر

اثر مهمّ دیگر اندیشه، تندرست و خوش عاقبتی در کارهاست، چرا که شخص خردمند با تدّبر و تأمّل اطراف کارها و برنامه های خویش تلاش می کند تا آفتها و عارضه های ناهنجار را معرفی و دفع نماید، از این رو، کمتر دچار آسیب های مادی و معنوی می گردد و به ندرت گرفتار لغزش و اشتباه می شود.

دین مقدّس اسلام علاوه بر احترام گذاشتن به فکر و اندیشه، راه تفکّر صحیح را نیز به بشر نمایان کرده است، تا پیروان خویش را از ناپاکی به افکار پلید و بیهوده باز دارد.
قرآن کریم ما را به تفکّر در آفرینش آسمانها و زمین و آمد و شد شب و روز و آفرینش روح و جسم انسان و بسیاری دیگر از مظاهری قدرت و حکمت خدا تشویق می کند تا به عظمت خدا و هدف از آفرینش اشیاء دقت داریم و از این راه پرده غفلت را از جلو چشم خود حذف کنیم.
تفکر در مخلوقات نیز باعث می شود که انسان به عظمت و قدرت الهی بیشتر پی ببرد در حالی که تفکر در ذات خداوند به خاطر این که کمال بی انتهاست قابل حصول برای انسان با ظرفیت محدود نیست.

آثار تفکّر

تفکّر و فکر کردن، آثار پرباری برای اندیشمند دارد و همان گونه که منابع تفکّر، فراوان و بی شمار است، آثار و خواص آن را نیز نمی شود شماره کرد. در اینجا به چندین نمونه آن بگونه ای گذرا اشاره می کنیم:
الف ـ رأی درست: اوّلین اثر نیکوی تفکّر، به دست آوردن رأی طبخ کرده و درست اطراف کار موردنظر است؛ زیرا متفکّر عجولانه عمل نمی کند و به وعده سرشناس «بی گدار به آب نمی زند» بلکه با فکر کردن اطراف موضوع، راه حل صحیحی برای آن کشف میکند.
ب ـ مصونیّت از کوتاهی ها: شخص خردمند قبل از انجام هر کاری به فرجام آن فکر میکند، آرای دیگران را جویا می شود، تجربیات پیشینیان را به کار می بندد و بعد از یک جمعبندی اندیشمندانه به کار اقدام می کند، از این رو، احتمال خطا و خسران در چنین کاری بشدّت کاهش کشف میکند و در برابر، بازدهی آن بالا برده میشود.
ج ـ فراخوان به نیکیها: فکر و اندیشه صحیح، انسان را به بسیاری از نیکیها سوق می دهد و بسان محرّکی قوی، چرخ درست کاری را به گردش می اندازد.
د ـ تندرست و نیک فرجامی: اثر مهمّ دیگر اندیشه، تندرست و خوش عاقبتی در کارهاست، چرا که شخص خردمند با تدّبر و تأمّل اطراف کارها و برنامه های خویش تلاش می کند تا آفتها و عارضه های ناهنجار را معرفی و دفع نماید، از این رو، کمتر دچار آسیب های مادی و معنوی می گردد و به ندرت گرفتار لغزش و اشتباه می شود.

یک سوال اصلی: آیا تفکر و اندیشه بیشتر از عباداتی؛ مانند نماز، روزه و … انسان را به خدا نزدیک می‌کند؟
آنچه در سوال مطرح شده سوژه روایتی است که علی (علیه السلام) از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و اله) گفته است: «اذا اکتسب الناس من أنواع البر لیتقربوا بها الى ربنا عز و جل فاکتسب أنت من انواع العقل تسبقهم بالزلفة و القرب‏»؛[۱] یا علی، آنچه را که مردمان از راه نیکی‌های گوناگون به دست می‌آورند تا به پروردگار ما تقرب جویند، تو آن‌را از طریق تعقل کسب کن و از این طریق بر آنان پیشی‌گیر در نزدیک شدن به پروردگار.
این سخن، اگه چه در منابع نامدار روایی شیعی وجود ندارد، اما در برخی منابع می‌توان آن‌را کشف کرد و علاوه بر آن، این روایت، حتی اگه سند نیز نداشته باشد قابل پذیرش است؛ زیرا روایات فراوانی وجود دارد که محتوای آن ‌را تأیید می‌کند؛ مانند:
۱. «تَفَکُّرُ سَاعَةٍ خَیْرٌ مِنْ قِیَامِ لَیْلَة»؛[۲] یک لحظه تفکر برتر از یک شب بیداری (برای عبادت) است.

قرآن کریم ما را به تفکّر در آفرینش آسمانها و زمین و آمد و شد شب و روز و آفرینش روح و جسم انسان و بسیاری دیگر از مظاهری قدرت و حکمت خدا تشویق می کند تا به عظمت خدا و هدف از آفرینش اشیاء دقت داریم و از این راه پرده غفلت را از جلو چشم خود حذف کنیم.

۲. «عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ إِنَّ لِی جَاراً کَثِیرَ الصَّلَاةِ کَثِیرَ الصَّدَقَةِ کَثِیرَ الْحَجِّ لَا بَأْسَ بِهِ قَالَ فَقَالَ یَا إِسْحَاقُ کَیْفَ عَقْلُهُ قَالَ قُلْتُ لَهُ جُعِلْتُ فِدَاکَ لَیْسَ لَهُ عَقْلٌ قَالَ فَقَالَ لَا یَرْتَفِعُ بِذَلِکَ مِنْهُ»؛[۳] شخصی به امام صادق (علیه السلام) گفت همسایه ‌ای دارم که بسیار نماز می‌خواند، فراوان صدقه می‌دهد، بارها به حج رفته است، و هیچ اشکالی در کارش نیست. امام سؤال کرد عقلش چطور است، نقل کردم بهره چندانی از عقل (تعقل و اندیشه) ندارد. آن‌گاه امام فرمود، این اعمال باعث رشد و ترفیع او نمی‌شود.
بدیهی است که شب‌زنده داری برای عبادت کار بسیار پسندیده‌ای است، اما خوب تری تفکر به این جهت است که تفکر از اعمال روح و روان است و این خوب تری ‌اش بر اعمال جسمانی روشن است، تفکر در عظمت خالق هستی، تفکر در نعمت‌هایش، اندیشه مرگ، عذاب جهنم و … همچنین است آثار تفکر؛ به خاطر آن‌که بسا باعث توبه از گناهان شود و بندگی یک عمر را در پی داشته باشد؛ لذا از اعمال ظاهری با ارزش‌تر است.
نمونه بارز و انکارناپذیر تعقل و تفکر ‌را می‌توان در نهضت عاشورا دریافت، آن‌جا که حر بن یزید ریاحی با یک لحظه تفکر و اندیشه، حق را دریافت و سعادت ابدی را به دست آورد، اما در همان صحنه افرادی بودند که سال‌ها نماز و روزه مستحبی و شب‌زنده داری را در کارنامه خویش داشتند، اما چون از سر اندیشه عدم، هیچ سودی برایشان نداشت.

یک مورد:

با وجود اهمیت تمام مطالب نقل شده، ولی باید به این مورد نیز دقت داشت که نباید به بهانه تفکر و تعقل، دست از واجبات و مستحبات برداشت؛ زیرا یکی از عارضه های تفکر صحیح آن است که به توصیه‌های خدا که از راه پیشوایان دینی به ما رسیده است عمل کنیم. آنچه این روایت در صدد نفی آن است، درجا زدن در پوسته ظاهری دین و توجه نکردن به لایه‌های درونی آن است.
پی نوشتها:
[۱]. عراقی، ابوالفضل، المغنی عن حمل الاسفار، ص ۱۰۲؛ مازندرانى، محمد صالح بن احمد، محقق، مصحح، شعرانى، ابوالحسن، شرح الکافی الأصول و الروضة، ج ‏۱، ص ۲۲۴
[۲]. کوفى اهوازى، حسین بن سعید، الزهد، محقق، مصحح، عرفانیان یزدى، غلامرضا، ص ۱۵
[۳]. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج ۱، ص ۲۴ منابع:
سایت اندیشه قم
سایت اسلام کوئیست
بحارالانوار، ج ۶۸
علی اصغر الهامی نیا- غلامعباس طاهر زاده – اخلاق عبادی، ص۱۳۵ (با اندکی تلخیص)

***براى مشاهده مطالب مرتبط به بالای مطلب رجوع کنيد***

نگارنده: گلبهار ق.

اخلاق و عرفان در بخش مذهبی سايت سرزه

بیت انتخابی از دیوان حافظ :

خلوت دل نيست جای صحبت اضداد
««« »»»
ديو چو بيرون رود فرشته درآيد

سرانجام بخیری، نتیجۀ لحظاتی تفکر!!

TT / 124 — TP / 10%

با دیگران به اشتراک بگذارید

نظر دهید

لطفا جواب سئوال زیر را بدهید *