میشل فوکو، فیلسوفی مجذوب انقلاب کشورمان ایران (۳ عکس)

میشل فوکو، فیلسوفی مجذوب انقلاب ایران

میشل فوکو، فیلسوف، نظریه توجه کن اجتماعی، مورخ اندیشه و انتقادگر ادبی فرانسوی در سال ۱۹۲۶ متولد شد. او بیشتر به دلیل نظریه اش درباره نسبت دانش و قدرت مشهور است.
محمودرضا حائری: میشل فوکو، فیلسوف، نظریه توجه کن اجتماعی، مورخ اندیشه و انتقادگر ادبی فرانسوی در سال ۱۹۲۶ متولد شد. او بیشتر به دلیل نظریه اش درباره نسبت دانش و قدرت مشهور است. فوکو که به عنوان متفکری پست مدرن و پساساختارگرا مشهور است این عنوان ها را رد می کرد. اوخود را انتقادگر تاریخ مدرنیته می خواند. اندیشه های او چه در محیط دانشگاهی چه در میان کنشگران اجتماعی بسیار تأثیرگذار بوده است.
فوکو در سال ۱۹۴۶ وارد دانشسرای مناسب پاریس شد. تزش را درباره هگل زیر نظر ژان هیپولیت (هگل شناس مشهور فرانسوی) نگاشت. همزمان به مطالعه ی روان شناسی توجه کرد و در کلاس های لویی آلتوسر شرکت کرد. دوستی اش با آلتوسر سبب شد که به حزب کمونیست فرانسه علاقه مند شود. اما این علاقه مندی به مارکسیسم دیری نپایید و بعد از دو سال در سال ۱۹۵۲ فوکو نسبت به تمام ایدئولوژی ها مشکوک شد. در طول تحصیلش فوکو آثار متفکران زیادی را خواند اما بیش از همه تحت تأثیر اندیشه های فروید و نیچه قرار گرفت.
عکس شماره ۱ ⇩
عکس میشل فوکو، فیلسوفی مجذوب انقلاب کشورمان
دکتر بشیریه این تأثیرگذاری را اینشکلی شرح کرده است: «بی شک وی تحت تأثیر اندیشه های مارکس، فروید و نیچه واقع بوده و لیکن آمیزه‌ی غریبی از آن‌ها پرورده و فرآورده‌ی جدیدی به دست داده است. مارکس بر روابط اندیشه و قدرت تأکید می‌گذاشت؛ فروید به پیوند امیال و معرفت علاقمند بود نیچه رابطه میان دانش و اراده‌ی معطوف به قدرت را بررسی می‌کرد. اما اندیشه‌ی فوکو با همه این گرایشهای فکری عمیقاً متفاوت بوده است.
فوکو برخلاف پدیدارشناسی به فعالیت معنا بخش سوژه‌ی خودمختار و آزاد متوسل نمی‌شود؛ برخلاف هرمنیوتیک، قائل نیست که واقعیت غایی یا عمیقی برای کشف وجود دارد؛ برخلاف ساختگرایی، در پی ایجاد الگوی صوری قاعده مندی برای رفتار انسان نیست؛ و برخلاف مارکسیسم بر فرآیندهای عمومی تاریخ تأکید نمی‌گذارد بلکه خصلت منفرد و پراکنده‌ی رخدادهای تاریخی را مد نظر گیرد.»
پایان نامه دکترای فوکو همان اثر مشهور او است: «تاریخ جنون» در این اثر فوکو بر اساس آثار پزشکی کهن اروپا شیوه درک جنون در فرهنگ غربی را طی دوره های مختلف چک میکند. او از این بازخوانی تاریخی نتیجه می گیرد که جنون تعریف و محدوده معلومی ندارد بلکه این جریان های قدرت هستند که در طی تاریخ جنون را تعریف می کنند.
در دهه ۶۰ میلادی او دو اثر اصلی دیگرش را نگاشت پیدایش کلینک و نظم اشیا این سه اثر متاثر از ساختارگرایی بودند. روشی که بعدها فوکو از آن دور شد.
از سال ۱۹۶۶ تا ۱۹۶۸ در دانشگاه تونس سرگرم به تدریس شد. بعد از آن در دانشگاه پاریس ۸ مدیر دانشکده فلسفه شد و در دهه ۷۰ به کلژدوفرانس بازگشت از نامدار ترین آثار او در این دوره می شود از باستان شناسی دانش و تاریخ جنسیت نام برد. او در سال ۱۹۸۴ به دلیل ابتلا به مریضی ایدز درگذشت.
عکس شماره ۲ ⇩
عکس میشل فوکو، فیلسوفی مجذوب انقلاب کشورمان
فوکو تا دهه‌ی ۱۹۷۰، یعنی وقتی که آثارش کم کم به زبان انگلیسی ترجمه شدند، چندان در جهان انگلیسی زبان شناخته شده عدم. با این حال، هنگامی که در سال ۱۹۸۴ درگذشت، تأثیر او به قدری عظیم و گسترده بود که روزنامه های سر تا سر جهان خبر مرگ او را انتشار دادند.
فوکو دراوج مبارزات انقلاب اسلامی کشورمان دوبار به کشورمان مسافرت کرد و گزارش هایش را در روزنامه مشهور کوریر دلاسرا منتشر کرد. او همچنین از جمله متفکرینی بود که موفق شد با امام خمینی و مهندس بازرگان دیدار کند. اکثر کارهای فوکو به فارسی ترجمه شده و علاوه بر آن آثاری در شرح آرا و نظریات او نیز به فارسی ترجمه شده است.
«فوکو در تمامی آثارش ، بیش از هر چیز به این مورد توجه داشت که به چه صورت اندیشه و زبان، نظم خود را بیشتر از نظام های جمعی به دست می آورند و نه از منابع فردی. بخش اصلی این توجه، ناشی از بینش خشماگین او بود و دقتش به اینکه به چه صورت هر فرد به شکلی خطرناک و آسیب آور با آن نظام های جمعی به نظم آمده است و باز محصول همدلی ذاتی و آتشینی بود که او نسبت به هرچه مطرود و منحرف است احساس می کرد.»
آن طور که دکتر فولاوند روایت کرده است قدرت به عقیده فوکو عاملی نیست که یک شبه در جوامع پدیدار شود «شبکه قدرت چیره گر دولت که در جوامع به روز همه چیز را در بر می گیرد، یک شبه پدید نیامده است. قرن هاست که در تکوین و گسترش بوده و حتی امروز هم با این همه صلابت هنوز به حد کمال نرسیده است، و هنوز وظیفه هر شهروندی است که قدم به قدم از توسعه ی بیشتر آن پیش گیری کند. برای اعمال چنین نظم همه جانبه ای که اکنون تمام شئوون زندگی را شامل می شود و سر تا سر جامعه را آماج بلندپروازی های سیاسی قرارداده است، دولتمردان از چهارصد سال پیش فنون ظریف و دقیق و به شمار آمده ای بکار بسته اند.»
فوکو به شدت نسبت به نظریات کلی و کلی گویی به شکل مطلق بدگمان است.«هدف او رد واقعیات عام نیست. می خواهد نگاه بکند کلیاتی مانند عدالت و واقعیت و طبع بشر (که همه چیز بر آن بنیاد می شود) چه نقش اجتماعی و کارکردی در اقتصاد و سیاست و جامعه شناسی و حتی علوم به ظاهر دقیقی مثل پزشکی و روان پزشکی داشته اند. به عقیده ی او ، هیچ نقطه ای بیرون از جامعه و تاریخ نیست که جا واقعیت مطلق باشد و قادر باش از آن نظر کرد و به فهم کلیت امور موفق شد.»
عکس شماره ۳ ⇩
عکس میشل فوکو، فیلسوفی مجذوب انقلاب کشورمان
«فوکو در سر تا سر تاریخ، از توحش ابتدایی گرفته تا انسانیت تازه تری که مبتنی بر نظامهای معرفتی پیچیده تری است، هیچ پیشرفتی را نمی‌بیند. او تاریخ را چرخش متوالی از یک نظام سلطه‌ی (مبتنی بر دانش) به نظام دیگر، می‌انگارد. هرچند این عکس و تصویر او کلا تیره و تار است، اما فوکو در بعد مثبت اندیشه‌اش بر این اعتقاد است که قدرت مبتنی بر دانش همیشه با معارضه روبرو است و پیوسته در برابر آن مقاومت نگاه کرده می‌شود. گرچه فوکو دانش را بی رابطه با قدرت نمی‌داند، اما در این میان هیچ توطئه ای را از سوی اعضای نخبه‌ی جامعه تشخیص نمی‌دهد.»
«میشل فوکو چشم‌اندازهای کاملاً نوینی در فلسفه، تاریخ و جامعه‌شناسی باز کرد. در تعبیرهای مختلف، وی را «بچه ناخلف ساختگرایی»، دیرینه‌شناسی فرهنگ غرب، پوچ ‌نگار و ویرانگر علوم اجتماعی شایع خوانده‌اند. بسیاری از شارحان آثار فوکو برآنند که نمی‌توان اندیشه ی او را به‌آسانی در درون شاخه‌های علوم اجتماعی معمول طبقه‌بندی کرد. با این همه، بی‌شک اثر اندیشه ی او بر بسیاری از حوزه‌های علوم اجتماعی و فلسفه پایدار و ماندگار خواهد ماند.»

___________________________________

تهیه و تدوین : جهانگير ف.

درباره بازیگران و چهره ها در بخش فرهنگی و هنری سايت سرزه

بیت انتخابی از دیوان حافظ :

بسوخت حافظ و در شرط عشقبازی او
««« »»»
هنوز بر سر عهد و وفای خويشتن است

میشل فوکو، فیلسوفی مجذوب انقلاب کشورمان ایران (۳ عکس)

TT / 113 — TP / 10%

با دیگران به اشتراک بگذارید

نظر دهید

لطفا جواب سئوال زیر را بدهید *