هنرمند تئوریسین نیست و موضع گیری اش احساسی عاطفی است/ «سپیده » شوق پیروزی انقلاب است (۷ عکس)

هنرمند تئوریسین نیست و موضع گیری اش احساسی عاطفی است/ «سپیده » شوق پیروزی انقلاب است

«تن به مصاحبه‌ای نمی‌دهم که همه تقصیرها به گردن شجریان بیفتد»؛ حسین علیزاده با این جمله سراغ حاشیه‌های اخیرِ پیرامون شجریان می‌رود و می‌گوید: هنرمند تئوریسین نیست و موضع‌گیری‌هایش از احساس و عاطفه نشأت می‌گیرد.

عکس شماره ۱ ⇩
عکس   هنرمند تئوریسین نیست و موضع گیری اش احساسی  عاطفی است/ «سپیده » شوق پیروزی انقلاب است

گروه فرهنگی خبرگزاری تسنیم ــ برای سخن گفتن درباره محمدرضا شجریان باید با کسی هم کلام شد که او را از نزدیک شناخته و هنر او را درک کرده باشد، باید سراغ کسی رفت که جایگاهش هم قدوقواره شجریان باشد؛ حتی اگر تخصصش در زمینه آواز نباشد. برای پرداختن به زوایای مختلف هنری و شخصیتیِ محمدرضا شجریان باید رُک بود و تعارف را کنار گذاشت؛ نه آن قدر ذوب در هنر و شخصیت شجریان که او را قدیس کنیم و نه به خاطر برخی حاشیه های جدیدِ اطرافش آن قدر با او زاویه گرفت که به تکفیر او بینجامد. برای این منظور سُراغ هنرمندی رفتیم که جایگاهش نزد اهل هنر جایگاه والایی است و سخنش قابل اعتناست.

حسین علیزاده میان اهالی رسانه به صراحتِ بیان مشهور است. برای اینکه مقابل او بنشینی باید دست پُر به دیدارش بروی. برای هر واژه و هر جمله ای ارزش قائل است و با دقت سخنانت را می شنود و با دقت هم پاسخ می گوید. از اینکه درباره شجریان می خواهیم گپ بزنیم استقبال می کند و فرصت صحبت کردن را به فال نیک می گیرد. پُرحرارت سخن می گوید و پر و پا قرص از هنر رفیقش دفاع می کند؛ اما شرط انصاف را کنار نمی گذارد و هر جا که لازم باشد انتقاد هم می کند.

علیزاده از زمانی می گوید که قبول نکرد سوارکارِ فرانسوی موسیقی ایران باشد و دست رد به سینه «شوالیه» زد. این انتخاب از استقلال فکریِ علیزاده سخن می گوید و در خلال گفت وگو درباره شجریان حرف هایی فکرشده درباره مواجهه خود با پیشنهاد سفارت فرانسه بیان می کند. تصمیم بر آن شد گفت وگو با او بخش دیگری از پرونده «شجریان؛ از سپیده تا فریاد» باشد. علیزاده از جایگاه خاص شجریان در موسیقی اصیل ایرانی سخن می گوید و تأکید می کند که باید از سرمایه های ملی مراقبت شود. وقتی از او درباره موضع گیری های سیاسی شجریان و حاشیه های پیرامون آن می پرسیم، از نفس اینکه هنرمند باید مطلع از مباحث سیاسی باشد دفاع می کند؛ در عین حال می گوید هنرمند تئوریسین نیست و مواضعش برگرفته از عاطفه و احساس است.

مبدع گوشه «دادوبیداد» تأکید می کند که هنرمند باید استقلال سیاسی اش را حفظ کند و در نقدهایی که دارد از ادبیات مناسب بهره بگیرد. علیزاده درباره ماجرای اجرای «سپیده» در اوایل پیروزی انقلاب اسلامی توسط لطفی و شجریان و مواردی که این روزها مطرح است مبنی بر اینکه شجریان این کار را فارغ از ارتباط آن با انقلاب اسلامی خوانده، تأکید می کند که نمی تواند چنین موضعی را بپذیرد؛ او می گوید سپیده شوق پیروزی انقلاب است و شجریان هم فردی نبوده که اثری را اگر قبول نداشته، بخواند. او معتقد است خودِ چاووشی ها هم دوران خود را نفی کنند جامعه نفی نمی کند.

در ادامه بخش نخست گفت وگو با حسین علیزاده را می خوانید:

تسنیم: شما در دهه های گذشته سابقه آشنایی و همکاری با استاد شجریان را دارید. به عنوان اولین سوال می خواهم درباره جایگاه محمدرضا شجریان در هنر آواز و موسیقی ایرانی برایمان توضیحاتی ارائه کنید و بگویید که از نظر شما محمدرضا شجریان چه جایگاهی در هنر موسیقی ایرانی دارد؟

ممنون که این فرصت را دادید تا از دوستی قدیمی یاد کنیم. امیدواریم هرچه زودتر به عرصه هنری ایران بازگردند و فعالیت داشته باشد و این آرزو و خواسته ی همه مردم ایران است.اگر بخواهیم شجریان را تنها در موسیقی بررسی کنیم دقیق نگاه نکرده ایم.شجریان را باید به عنوان شخصیتی اجتماعی و چهره ای ملی شناخت. هنر و سابقه هنری وی که بیش از نیم قرن در ایران طنین انداخته است، انکار ناپذیر است.

تاریخ نشان داده برخی از هنرمندان علاوه بر تبحر در کار خود با داشتن خصوصیاتی ویژه می توانند به شخصیتی ملی و جهانی تبدیل شوند و شجریان را می توان از این زاویه دید. همه اینها ریشه در اعتقاد و عشق به موسیقی، هنر و فرهنگ دارد. مسلماَ من شجریان را قبل از انقلاب، در زمانی که در رادیو و مرکز حفظ و اشاعه موسیقی فعالیت داشتیم، می شناسم و حضوراً با هم آشنا شدیم و بیش از ۴۰ سال است که این دوستی و سابقه آشنایی ادامه داشته است.

مراحل ابتدایی و پیشرفته موسیقی را در حالی که کم سن و سال بودیم پیش اساتید کار کردیم؛ دقت کنید که از فعل «تمام کردن» استفاده نمی کنم چرا که راه آموختن همیشه باز است. سال های ۵۳ و ۵۴ به بعد رابطه تنگاتنگی پیدا کردیم چون همگی دور استاد برومند جمع بودیم و برومند استادِ همه ی ما بود. اولین کنسرتی که در جشن هنر شیراز اجرا کردیم با یکی از گروه های مرکز حفظ و اشاعه موسیقی بود که در آن گروه من، شجریان و لطفی حضور داشتیم. بقیه دوستان هم بودند.

طی این دوران تمام چیزی که کاراکتر شجریان و شخصیت هنری او را شکل می دهد؛ دیده ام. همه این شخصیت جهانی و ملی را یک واژه می سازد و آن «عشق» است. عشق و ایمان و طلبگی که در موسیقی داشت باعث شد همیشه مردم و هنرمندان برای او ارزشی خاص قائل شوند.

اصولاً کسانی که همیشه در پیِ یادگیری هستنداحترام خاصی بین مردم و هنرمندان پیدا می کنند. اگر مردم ببینند کسی با اعتقاد و ایمان پیگیر هنرش یا هر مقوله دیگری هست، خودبه خود جامعه به آن شخص احترام می گذارد. احترام مردم به شجریان تنها به واسطه آوازِ خوش او نیست؛ بلکه این احترام برای مجموعه همه چیزهایی است که شجریان را می سازد و مردم هم به جنبه های دیگر اهمیت می دهند و او را به عنوان شخصیتی ملی و جهانی می شناسند.

شاید خیلی از سیاست مدارانِ ایران را جهانیان نشناسند؛ چرا که سیاسیون عوض می شوند، اما مردم هنرمندان را می شناسند و این هنرمندان هستند که عوض نمی شوند مگر این که عمرشان تمام شود. بسیاری از کشورهای مختلف هستند که به واسطه هنرمندانشان شناخته می شوند؛ شجریان از جمله افرادی است که در هر کجای دنیا نام او را ببرید در کنار نام او نام «ایران» هم هست.

عکس شماره ۲ ⇩
عکس   هنرمند تئوریسین نیست و موضع گیری اش احساسی  عاطفی است/ «سپیده » شوق پیروزی انقلاب است

تسنیم: اگر بخواهید دوره های فعالیت شجریان را بررسی کنید به نظرتان اوج دوران فعالیت شجریان چه زمانی بود؟

شجریان در خاطرات خود می گوید یک بار در امتحان رادیو رد شده است و بعد با پافشاری کشف می شود. شجریان در سنین کم کشف شد. به همین علت اجراها و ضبط های بی شماری در برنامه های گلها و دیگر برنامه های آن سال های رادیو دارد؛ به گونه ای که همه نوازندگان و گروه ها و همه آهنگسازان با او آثاری دارند.

شجریان خواننده ای شد که همه دوست داشتند با او کار کنند. با هر ایده، تکنیک و سلیقه ای که آهنگسازان آثاری را می ساختند شجریان از عهده اجرایش برمی آمد. فکر می کنم دوره ای که شجریان به اسم «شجریان» معرفی شد نقطه عطف کار اوست.

«ربنا» یادگار بزرگی از شجریان است

تسنیم: تا پیش از این زمان محمدرضا شجریان در رادیو با نام «سیاوش بیدکانی» معرفی می شد.

آنگونه که خودش تعریف می کند خیلی دوست نداشت به عنوان یک خواننده شناخته شود. چرا که شجریان در خانواده ای مذهبی بود و برای او شاید جالب نبود که بدانند در رادیو فعال است و سابقه ای دارد. شجریان سابقه قرائت قرآن را هم دارد و همین «ربنا» یادگار بزرگی از اوست.

شجریان در فرهنگ مذهبی ما بزرگ شده است. در عین حال قبل از انقلاب پرهیزی از بیان فعالیت های موسیقی از روی ناآگاهی اجتماعی وجود داشت و اگر کسی فعالیت موسیقی داشت سعی می کرد آن را بیان نکند. برای من جالب است که قبل از انقلاب فرهنگ جهانی نسبت به موسیقی یکدست نبود اما بعد از انقلاب یک دست تر شده است.دیگر پنهان کاری وجود ندارد.

امروز در رشته موسیقی طالب زیاد است و کنکور هنر سخت تر شده است. جامعه برای موسیقی دان احترام زیادی قائل است. در هر صورت من فکر می کنم زمانی که شجریان تصمیم گرفت به اسم خودش معرفی شود، از همان جا نقش هنری او عوض و آواز شجریان همه گیر می شود.

آنطور که من شاهد هستم می توان گفت از دهه ۴۰ به بعد شجریان جایگاه خاصی پیدا می کند. شجریان قبل از انقلاب بیشتر در رادیو فعال و با نوازندگان رادیو بود و وقتی به سال های انقلاب نزدیک می شویم به ماها (اشاره به خودش، لطفی و مشکاتیان است) نزدیک شد. از چند سال قبل از انقلاب با ما بیشتر نشست و برخاست داشت.

کم کم حوزه فعالیت او به سمت موسیقی ردیفی متمرکز می شود و همکاری اش با مرکز حفظ و اشاعه و همکاری با «سایه» بیشتر می شود و همین باعث ایجاد نَفَسی تازه در آواز و سلیقه شجریان شد. همگام با تغییرات اجتماعی در ایران آواز شجریان هم از دهه ۵۰ به بعد تغییر می کند و با نسل جدید موسیقی رابطه بیشتری پیدا می کند.

به دوران «چاووش» افتخار می کنم/خودِ چاووشی ها هم دوران خود را نفی کنند جامعه نفی نمی کند

تسنیم: در سال های شکل گیری انقلاب اسلامی و سال های بعد از آن «چاووش» شکل گرفت که در این دوره هم شجریان آثار انقلابی به یادماندنی خواند. چندی پیش گفت وگویی با یکی از اهالی موسیقی داشتم و درباره آثار دوران چاووش نظرش را جویا شدم، این هنرمند در پاسخ به من گفت: «درباره چاووش نظری ندارم چرا که هنرمندانی که در چاووش بودند الان آن دوره و فعالیت های خود را قبول ندارند» آیا این گونه است و شما فعالیت هایتان در دوران چاووش را قبول ندارید؟

نه، من به آن دوره افتخار می کنم. کسانی که در چاووش تعیین کننده بودند چه از نظر آثاری که خلق می کردند و چه از نظر آموزش موسیقی به قطع فعالیت آن دوران خود را قبول دارند. هم زمان با انقلاب فرهنگی در دانشگاه و تعطیلی رشته موسیقی در دانشگاه ها و بعد از این که آموزش و فعالیت در دانشگاه قطع شد ما کار خود را روی «چاووش» متمرکز کردیم.

عکس شماره ۳ ⇩
عکس   هنرمند تئوریسین نیست و موضع گیری اش احساسی  عاطفی است/ «سپیده » شوق پیروزی انقلاب است

هنر همیشه برای هنر نیست

«چاووش» به عنوان یک دانشکده موسیقی هم کار می کرد. تمام دانشجویان ما که بیشترشان اعضای گروه هم بودند، وقتی دانشگاه بسته شد کارشان را در چاووش ادامه دادند. هم عضو چاووش بودند و هم تحصیلات خود را در چاووش ادامه دادند. کسی که این صحبت را می کند دچار سوءتفاهم است چرا که حتی اگر خودِ چاووشی ها دوران خود را نفی کنند جامعه نفی نمی کند. اتفاقاتی که در موسیقی آن دوره افتاده است جزء افتخارات موسیقی ایران است که شاید در تاریخ موسیقی بی نظیر بوده است.

این که عده ای در سطح جامعه در زمینه موسیقی مطرح بودند و با هم متحد شدند و در جایی فقط برای موسیقی کار کردند؛ ثمره آن اتحاد و دوستی آثار درخشانی است که ماندگارند. الان شاید اثری را بشنویم که جنبه سرود دارد و بگوییم از نظر موسیقی در این رده هنری قرار دارد ولی هنر همیشه برای هنر نیست. در آن زمان موسیقی جنبه های اجتماعی به خود گرفت و این درست همان کاری بود که سابقه چندانی در موسیقی ما نداشت. یعنی در تاریخ موسیقی ما کمتر دیده شده که موسیقی با مسائل سیاسی و اجتماعی حرکت کند.

اگر به دوره قاجار به بعد نگاه کنیم، نگاه موسیقی دانان به مسائل اجتماعی و انعکاس آن در آثارشان تحول بزرگی بوده، آن هم به شکلی که در جامعه تاثیر گذار باشد. در روزهای حکومت نظامیِ بعد از ۱۷ شهریور بود که دسته جمعی از رادیو به نشانه اعتراض استعفا دادیم و بعد از آن حکومت با ما مشکل پیدا کرد و ما دیگر در مراکز دولتی حضور پیدا نمی کردیم. بعداً به صورت خصوصی و در منزل محمدرضا لطفی که زیرزمینی داشت، ضبط آثارمان را انجام می دادیم. در آن دوره ما همراه با جامعه بودیم.

در تظاهرات و جاهایی که مردم شرکت می کردند حضور داشتیم و بودیم. «چاووش» متشکل از موسیقی دانانی بود که با جاهای دیگر فرق داشت. همین امر سبب نزدیکی ما با مسائل اجتماعی بود. کسی که گفته «هنرمندان «چاووش» فعالیت های آن دوره خود را قبول ندارند»، مسلماً درک درستی از آن دوره چاووش ندارد که چاووش چه نقشی داشته است. حتی آن زمان که در رادیو بودیم، مسئولان رادیو با این که با موسیقی مشکل داشتند، به طور غیرعلنی به «چاووش» می آمدند تا راهنمایی بگیرند که درباره موسیقی در رادیو چه تصمیماتی بگیرند.

عکس شماره ۴ ⇩
عکس   هنرمند تئوریسین نیست و موضع گیری اش احساسی  عاطفی است/ «سپیده » شوق پیروزی انقلاب است

هسته اصلی چاووش هم مدتی جزء شورای رادیو و تلویزیون بودیم. در آن زمان که ابتدای انقلاب بود سخت گیری هم می کردیم. بالاخره در دوره ای بودیم که همه چیزش در زمان های کوتاه تغییر می کرد و موقت بود. «دولت موقت» هم در آن زمان روی کار بود. کسی می آمد و موافق استفاده از نیروهای دیگر بود. ما به خاطر این که رادیو و تلویزیون را یک وسیله ملی می دانستیم، دوست داشتیم در آن سهیم باشیم.

شجریان به جایی وابستگی سیاسی نداشت

برخی مسئولان خط کشی می کردند که چه کسی از ماست و چه کسی برماست، همین مسئله باعث می شد افتراق ایجاد شود. برای این که این جریان متزلزل بود ما جایی را به نام «چاووش» تشکیل دادیم تا اتحاد و همبستگی را داشته باشیم و آثار خود را از نظر اجتماعی به وجود آوریم. هیچ کس نمی تواند آن دوره را منکر شود مگر این که درکی از «چاووش» نداشته باشد.

تسنیم: در میان هنرمندان چاووش، شجریان هم حضور داشت و آثار ماندگاری از ساخته های آن دوره را خواند. زنده یاد لطفی در برخی مصاحبه ها گفته بود که شجریان در آن زمان خیلی با دید سیاسی – اجتماعی آثار اوایل انقلاب را نخوانده است. به خصوص آثاری که در قالب آلبوم «سپیده» منتشر شده است. شما در متن ماجرا بودید. دیدگاه های محمدرضا شجریان در آن زمان چگونه بود؟ آیا این سخن لطفی را قبول دارید که شجریان در آن زمان دیدگاه سیاسی اجتماعی چندانی نداشته است؟

نمی خواهم بگویم قبول ندارم. هر کسی بگوید من هیچ دیدگاهی ندارم به نظرم دقیق صحبت نمی کند. ما خیلی گروهی و حزبی و در چارچوب سازمان های سیاسی نگاه نکنیم. هر کسی یک نوع جهان بینی دارد و نگاهی خاص به جامعه دارد و هنرمند فراتر از همه اینها حرکت می کند. هنرمند مشی آزادمنشانه ای دارد که فراتر از حزب و گروه است. از این زاویه می توانم حق را به شجریان بدهم چرا که شجریان وابستگی به جایی نداشت.

ضمن این که شجریان به این مسئله معتقد بود که هنرمند می باید فراتر از جریانات سیاسی باشد. این به معنای این نیست که لطفی این نگاه را نداشت. اتفاقاً لطفی نگاه سیاسی و اجتماعی را از سال های قبل داشته است. لطفی را باید در این زمینه بسیار جدی گرفت. آدم ها و هنرمندانی که تاثیرات اجتماعی و سیاسی دارند آثار آنها از عصاره فکریشان می آید و وقتی به جامعه فکر می کنند اثرشان برای جامعه ساخته می شود.

از آثار هنرمندان می توانید نگاه آنها را ببینید. به نظر من شجریان از این نظر درست می گوید که هنرمند فراتر از گروه های سیاسی می تواند حرکت کند. بعد از انقلاب مسئله فرق می کرد؛ باید بر پیشانی همه یک مهری می خورد که این فرد آیا به گروه های مذهبی برمی گردد؟ آیا جزء انجمن های دانشجویی دانشگاه است؟ یا عضو انجمن اسلامی کجاست؟

اگر کسی می گفت من جزء گروهی نیستم، می گفتند این مشکوک است. شما باید حتماً به جایی وصل می شدید. اگر یک زمانی با وجنات و ظاهر و پوشش مذهبی ظاهر می شدید می گفتند حتماً از گروه های سیاسی –مذهبی است. اگر این شکل نبودید می گفتند حتماً چپ و وابسته به گروه های غیرمذهبی است.

به نظر من آن نگاه غیروابسته و مستقل در نگاه همه ما وجود داشت. برای این که الان هم ارتباط ما با همه جامعه است، به همه احترام می گذاریم و این گونه نیست که گروه های جامعه را از هم جدا کنیم. در دوران حساسی بعد از انقلاب گاهی بین ما اختلاف نظر پیش می آمد. عده ای از نظر نگاه خودشان یا رابطه ای که با موسیقی داشتند از اول انقلاب با برگزاری کنسرت ها مخالفت می کردند.ما از همان زمان برای موسیقی و برای برگزاری کنسرت ها ایستادگی کردیم. الان هم می ایستیم. ما رسالت خود را انجام می دادیم و از کار خودمان دفاع می کردیم.

عکس شماره ۵ ⇩
عکس   هنرمند تئوریسین نیست و موضع گیری اش احساسی  عاطفی است/ «سپیده » شوق پیروزی انقلاب است

اوایل انقلاب در همین راستا دانشجویان خط و خطوطی مشخص و متفاوت داشتند. اگر دانشجویان قدمی برمی داشتند که کنسرتی برگزار کنند هم برای مردم بود و هم دوست داشتند موسیقی که جزئی از فرهنگ این ملت است؛ از بین نرود و به آن توهین نشود و در جایگاه درستش مطرح شود. هر گروهی از دانشجویان که می خواست کنسرتی در دانشگاه برگزار کند قطعاًبه یکی از این گروه ها وصل می شد.

تسنیم: کنسرت دانشگاه شهید بهشتی که سیاسی به نظر می رسید و دردسر ساز شد.

آن کنسرت به خصوص که در دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد، دانشجویان به حزبی خاص تمایل داشتند و این خامی دانشجویانِ آن زمان بود که از تبلیغات برای وابستگی های سیاسیِ خود استفاده می کردند. همین باعث می شد در گروه ما اختلافاتی پیش آید که وقتی ما کنسرت می دهیم نباید پوستر و تبلیغات گروه های سیاسی بر روی صحنه باشد؛ این اعتراضی بود که شجریان داشت و به نظرم به موقع و درست بود.

تسنیم: جزئیات ماجرا چه بود؟ گویا ماجرا مربوط به طرفداران حزب توده می شد.

نمی خواهم اسمی از جریانی ببرم یا وقایع نگاری کنم. کلی صحبت می کنم. الان قضاوت کردن راحت تر است. اینها مهم نیست که چه کسی چه حرفی زده است. در هر دوره ای می توانید همه چیز را منفی و مثبت کنید. بالاخره هر کدام از هنرمندان دوست و رفیق و دانشجویی داشتند که اینها می توانستند کنسرت یا برنامه ای بگذارند و ماجرا به همین سادگی بود. گاهی این برگزارکننده ی کنسرت به تشکیلات سیاسی وصل بوده است و آنها هم از روی احساسات و خامی و برای خوش خدمتی به جریان سیاسی خود، بر روی صحنه تبلیغات می گذاشتند. این برای کنسرت مناسب نبود. اعتراض شجریان در این باره به موقع بود و امکان اختلافات بین گروه وجود داشت که در نهایت هم شجریان از این جریان فاصله گرفت.

«سپیده»؛ شوق پیروزی انقلاب است/نوازنده یا خواننده در جایگاهی نیست که بگوید این را دوست داشتم یا نداشتم

تسنیم: آقای شجریان امتناع داشت که از کار هنری او استفاده سیاسی شود؟

بله، نظر ایشان بود. البته با این صراحت بیان نمی کرد که اگر این چنین می شد قهر نمی کردیم. اوایل انقلاب هر جایی یک عده ای ایستاده بودند و در قالب دو گروه با هم بحث می کردند، به خصوص در جلوی دانشگاه ها چنین می شد. این بحث ها نخستین تمرین های دموکراسی بود تا مردم یاد گیرند با هم حرف بزنند. به نظرم، آن چه ما بین خود داشتیم این بود که بحث می کردیم. خود «سایه»(هوشنگ ابتهاج) هم بود که ریش سفید ما بود. حتی اگر سایه هم نظر می داد و موافق نبودیم با نظر سایه هم مخالفت می کردیم. این بحث ها و گفت وگوها چیزی بود که در انقلاب یاد گرفته بودیم.

عکس شماره ۶ ⇩
عکس   هنرمند تئوریسین نیست و موضع گیری اش احساسی  عاطفی است/ «سپیده » شوق پیروزی انقلاب است

تسنیم: «امکان گفت وگو» مسئله بسیار مهمی است و گمشده این روزهاست.

علیزاده: بله، هم چنان هم اگر به این امر عمل کنیم خوب می شود. همکاری ها و عدم همکاری ها از یک جامعه ای می آید که همه چیز را در تاریخ خود تجربه می کند. نباید همه چیز را مطلق گرفت و گفت چون در آن زمان این گونه شد پس همیشه همین طور است.

تسنیم: برگردیم به پرسش ابتداییِ این بحث؛ با نظر لطفی درباره دیدگاه های سیاسی – اجتماعیِ شجریان در دوران انقلاب اسلامی موافقید؟

شجریان زمانی درباره آثاری که خوانده است نظر داده است ولی اگر نظر دقیق تری بخواهیم باید در نظر داشت که صاحبان آن آثار چه نگاهی از نظر اجتماعی و سیاسی داشته اند و دیدگاهشان نسبت به مردمان آن زمان چگونه بوده است. آهنگ «سپیده» که لطفی ساخته است شوق پیروزی انقلاب اسلامی است. نوازنده یا خواننده نمی تواند بگوید من این را دوست داشتم یا نداشتم. این اثر به وجود آمده است؛ اگر هم اثر اجتماعی داشته در درجه اول آهنگساز روی آن فکر کرده و بعد مجری خود را انتخاب کرده است.

البته شجریان نسبت به دیگر خوانندگان این تفاوت را داشت که هر چیزی را قبول نمی کرد، بخواند. اگر چنین موضعی داشته باشید نمی توانید بی موضع باشید. به هر صورت به هر دلیلی که می تواند از خانواده شروع شود یا از تجربه اجتماعی نشات گرفته باشد؛ هر کسی در یکی از این پیچ وخم ها می تواند از چیزی انتقاد یا با چیزی مخالفت کند. یک دوره ای خود من از چاووش کناره گرفتم.

هنرمند، تئورسین نیست/استقلال هنرمند از هر چیزی مهم تر است

همیشه فکر می کردم هنر و هنرمند می تواند مستقل باشد. برخی مواقع چیزهایی پیش می آمد که به صلاح جامعه بود ولی این صلاح دید از دید جریانات سیاسی جامعه می توانست مخرب باشد. هنرمند می تواند از عملکرد یا خط مشی جریانات سیاسی آگاه باشد اما استقلال خودش اهمیت بیشتری دارد. بنابراین وقتی این مسائل مطرح می شود کش وقوس این تجربه ها وجود دارد و نمی توانید بگویید از زمانی که شجریان و لطفی به دنیا آمدند نظر سیاسی شان اینچنین بود. در تاریخ و در زمان تجربه می کنیم؛ یا نظرمان عوض می شود یا محکم بر نظر خود می ایستیم. ما زندگی را تجربه کردیم، موسیقی را با زندگی کردن با مردم تجربه کردیم. جایگاه تاریخی چاووش، محتوا و معنایی که دارد به دلیل نگاه اجتماعیِ موسیقی به جامعه بود و این چیزی است که در طی تاریخ در موسیقی ما بسیار فقیر است.

تسنیم: تا اینجای بحث می توان نتیجه گرفت شما تاکید بر این دارید که هنرمند بر وقایع سیاسی و اجتماعی آگاه باشد و دانایی داشته باشد. در کنار این اصرار دارید که هنرمند تمایل به استقلال دارد. او باید استقلال خود را حفظ کند و وابستگی نداشته باشد. علی رغم این فضا، معمولاً وقتی جریانات سیاسی و حزبی با هر گرایشی وارد عرصه می شوند و به سراغ هنرمندان می آیند زمانی است که می خواهند از اینها برای دسترسی به قدرت استفاده کنند. نگاهشان به هنرمندان به مثابه یک ابزار است. این گرفتاری های زیادی را برای هنر و هنرمند ایجاد می کند. مقداری در این خصوص صحبت کنید. نمونه آشکار این مسئله درباره استاد شجریان رخ داده است. موسیقی فاخر و اصیلی که در آثار ایشان می بیینم این روزها با حاشیه ها همراه است و هنر او چندان دیده نمی شود.

قطعاً من تن به مصاحبه ای نمی دهم که در نهایت بحث سیاسی شود و همه تقصیرها به گردن شجریان افتد؛ (خنده) البته می دانم که شما هم چنین قصدی ندارید. فکر نمی کنید مسئله از اینجا نشات می گیرد که برخی از ما سیاست زده هستیم؟ یعنی سیاست زدگی باعث می شود هنرمند موضع گیری کند. من همیشه می گویم هنرمند وظیفه دارد موضع گیری کند، چون هنرمند مردمی است و نمی تواند درباره اتفاقات مملکتش بی اهمیت باشد.

عکس شماره ۷ ⇩
عکس   هنرمند تئوریسین نیست و موضع گیری اش احساسی  عاطفی است/ «سپیده » شوق پیروزی انقلاب است

هنرمند در عین حال تئورسین نیست. نظر عاطفی و احساسی خود را می دهد و البته هر اندازه منطق و شناخت اجتماعی داشته باشد دقیق تر خواهد بود. جریاناتی وجود دارند که از سال ۸۸ به بعد برخورد شجریان را بزرگ نمایی می کنند. شما فرض کنید این صحبت ها را از زبان شجریان نشنیدید، آیا از سال ۸۸ به بعد تا کنون هیچ چیزی نبود که فکر کنیم برخی مسئولان هم اشتباه کردند؟ مسئولانی هستند که اشتباه کردند اما هنوز مؤاخذه نشده اند.

نگاه سیاست زده به کل جامعه باعث می شود به هنرمند نگاه ابزاری داشته باشیم. هنرمند می تواند منتقد خوبی باشد. هنرمند نبض مردم است. هنرمند می تواند با آثاری پر از عشق و علاقه، جامعه و مردم را مهربان کند و حتی موضع مردم را عوض کند.

همه ی ما ایرانی آباد می خواهیم. ایرانی می خواهیم که مملو از معنویت باشد و همه راست گو و منزه باشند. این در اعتقادات و در هر چیزی که برای آن مبارزه کردیم وجود دارد. ما می خواهیم عمل شود. آیا رسالت هنرمند بیش از دیگران نیست؟ به نظر من رسالت هنرمند از یک مهندس و دکتر خیلی بیشتر است. مهندس و دکتر در حیطه تخصصی خود با مردم رابطه دارد یا اصلا رابطه ندارد.

هنرمند رسالتی دارد و برای همین باید شجاعت هم داشته باشد.البته قبول دارم که وقتی درباره چیزی نظر می دهید، نوع و شکل نظر دادن می تواند تاثیر مثبت یا منفی داشته باشد. یعنی از ادبیات درست باید استفاده کنیم. اولا با همه باید با احترام برخورد کنیم؛ هرچند در زمانی من این حرف را می زنم که با ما با بی احترامی برخورد می شود؛ البته که تا آخر عمر مدیون مردم هستیم که همواره به ما عشق می دهند.

البته واقعیت این است که در برخی روزنامه های رسمی هم علناً می بینیم که به هنرمندان توهین می شود. این را چرا از این سو نمی بینند؟ به محض این که شجریان جمله ای می گوید به همه توهین می شود ولی برخی مقامات رسمی اولین کسانی هستند که قانون را می شکنند. احترام به قانون از هر چیزی واجب تر است. قانون همانند اعتقادات و دین است. این را باید به این گونه اعتقاد داشت تا جامعه ای سعادتمند داشته باشیم.

در جریان این اتفاقات اخیر شجریان سال های ارزشمندی از عمر خود را از دست داد. می شد به شجریان انتقاد کرد، می شد با او بحث کرد اما امکانات از او گرفته شد. این مسئله نشان می دهد دقیق عمل نشده است. بعدها می فهمیم که یک سرمایه ملی و جهانی مانند شجریان را از دست دادیم و هر ایرادی به شجریان داشتیم همان اشتباه را خودمان هم انجام دادیم.

بخش دوم این گفت وگو شنبه هفته آینده منتشر خواهد شد.

——————————————-
گفت وگو از یاسر شیخی یگانه – مهدی طوسی
——————————————-

——————————-

متن از : آريامهر ج.

فرهنگی هنری در بخش اخبار سايت سرزه

بیت انتخابی از دیوان حافظ :

عروس غنچه رسيد از حرم به طالع سعد
««« »»»
به عينه دل و دين می‌برد به وجه حسن

هنرمند تئوریسین نیست و موضع گیری اش احساسی عاطفی است/ «سپیده » شوق پیروزی انقلاب است (۷ عکس)

TT / 0 — TP / 0%

با دیگران به اشتراک بگذارید

نظر دهید

لطفا جواب سئوال زیر را بدهید *